selambenim.com – Sayfa 21

11 Mart 202111 Nisan 2021

Ölçü Kılavuzu

Elimizin altında internet gibi bir teknoloji olunca, artık her türlü yemeğin tarifine de kolayca ulaşmamız mümkün oluyor. Ancak kimi tariflerde kullanılan ölçü birimleri, alışık olduğumuzdan farklı olabiliyor.

Bazı tariflerde ‘ölçü birimi’ olarak su bardağı, kahve fincanı, çay bardağı vb. tanımlamalar kullanılıyor. Öncelikle belirtmem gerekir ki bunlar günümüzde güvenilir birer ölçü birimi değillerdir. Sonuçta evimizde kullandığımız çay bardağının boyutu hepimiz için farklılık gösterebiliyor. Neyse ki geçmiş jenerasyondan kalma ‘klasik bardakları’ hala tanıyoruz. Fakat bir zaman sonra bu konuda hiçbir standart kalmayacağı için eski tariflerin bir an evvel metrik ölçülere çevrilip saklanmasının önemli olduğunu düşünüyorum.

Tam da bu noktada hatırlatmakta fayda var: Mutfak, matematiğin bolca kullanıldığı bir bölgedir. Öncelikle, genelde, sıvı malzemeler için kullanılan ölçü birimi mililitre (ml), katı malzemeler için ise gramdır (g/gr). Mililitre ile hacim, gram ile ağırlık ölçülür. Dolayısıyla hacim olarak 1 su bardağını dolduran katı ve sıvı malzemelerin ağırlıkları, öz kütle farklılıkları nedeniyle aynı olmayacaktır. Ayrıca sonuçlar malzemenin niteliğine göre de değişecektir.

Aşağıda verilen denklikler standart olarak alınsa da, kullandığınız kaba malzemeyi ne şekilde doldurduğunuz da ölçülerde farklılık yaratabilir. En doğru sonucu alabilmek için benim önerim, beğendiğiniz reçetelerdeki ölçüleri bir dijital tartı ve ölçü bardağı vasıtasıyla not etmeniz olacaktır.

1 su bardağı = 1 cup = 237 ml

1 yemek kaşığı (çorba kaşığı) = 1 tablespoon (tbsp) = 15 ml

1 tatlı kaşığı = 1 teaspoon (tsp) = 5 ml

1 çay kaşığı = Tad = 1/4 teaspoon (tsp) = 1,25 ml

Dash = 1/8 teaspoon (tsp) = 0,625 ml

Pinch = 1/16 teaspoon (tsp) = 0,3125 ml

Smidgen (Shake) = 1/32 teaspoon (tsp) = 0,15625 ml

Damla = Drop = 1/64 teaspoon (tsp) = 0,078125 ml

1 ounce = 28,35 gram

1 pound = 453,6 gram

Fırın ısısının derecesi söz konusu olduğunda ise yabancı tariflerde karşılaşacağınız fahrenheit (°F) değeri T_(°C) = (T_(°F) – 32) / 1,8 formülü ile celcius (santigrat, °C) değerine dönüştürülür. Örneğin bir tarifte fırın ısısı 350 F olarak verilmişse, fahrenheit derecesinden 32 çıkartıp onu da 1,8’e bölerek santigrat değerine ulaşabilirsiniz. Yani (350-32)/1,8 = 318/1.8 = 176,66 C. Bu sonucu genellikle 180 C’ye yuvarlıyoruz.

Aşağıda Cenk Sönmezsoy’un farklı malzemeler için standardize ettiği ölçü dönüştürme bilgileri yer alıyor.

SU BARDAĞI (CUP) – MİLİLİTRE (ML)

Aşağıdaki miktarlar, en yakın 5 grama yuvarlanmış şekilde belirtilmiştir.

1 su bardağı = 240 ml
3/4 su bardağı = 180 ml
2/3 su bardağı = 160 ml
1/2 su bardağı = 120 ml
1/3 su bardağı = 80 ml
1/4 su bardağı = 60 ml

1 su bardağı un = 140 gram
3/4 su bardağı un = 105 gram
2/3 su bardağı un = 93 gram
1/2 su bardağı un = 70 gram
1/3 su bardağı un = 47 gram
1/4 su bardağı un = 35 gram
1 yemek kaşığı un = 9 gram

ŞEKER – TOZ (BEYAZ ve KAHVERENGİ)

1 su bardağı şeker = 200 gram
3/4 su bardağı şeker = 150 gram
2/3 su bardağı şeker = 135 gram
1/2 su bardağı şeker = 100 gram
1/3 su bardağı şeker = 70 gram
1/4 su bardağı şeker = 50 gram
1 yemek kaşığı şeker = 13 gram

KAKAO

1 su bardağı kakao = 100 gram
3/4 su bardağı kakao = 75 gram
2/3 su bardağı kakao = 67 gram
1/2 su bardağı kakao = 50 gram
1/3 su bardağı kakao = 33 gram
1/4 su bardağı kakao = 25 gram
1 yemek kaşığı kakao = 6 gram

NİŞASTA

1 su bardağı nişasta = 120 gram
3/4 su bardağı nişasta = 90 gram
2/3 su bardağı nişasta = 80 gram
1/2 su bardağı nişasta = 60 gram
1/3 su bardağı nişasta = 40 gram
1/4 su bardağı nişasta = 30 gram
1 yemek kaşığı nişasta = 8 gram

PUDRA ŞEKERİ

1 su bardağı pudra şekeri = 160 gram
3/4 su bardağı pudra şekeri = 120 gram
2/3 su bardağı pudra şekeri = 107 gram
1/2 su bardağı pudra şekeri = 80 gram
1/3 su bardağı pudra şekeri = 53 gram
1/4 su bardağı pudra şekeri = 40 gram
1 yemek kaşığı pudra şekeri = 10 gram

KABARTMA TOZU

2+1/2 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 10 gram (1 paket)
2 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 8 gram
1+3/4 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 7 gram
1+1/2 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 6 gram
1+1/4 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 5 gram
1 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 4 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 3 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 2 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı kabartma tozu = 1 gram

KARBONAT

1 tatlı (çay) kaşığı karbonat = 7 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı karbonat = 5 gram (1 paket)
1/2 tatlı (çay) kaşığı karbonat = 3 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı karbonat = 2 gram

TUZ

1 yemek kaşığı tuz= 24 gram
1 tatlı (çay) kaşığı tuz = 8 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı tuz = 6 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı tuz = 4 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı tuz = 2 gram

INSTANT MAYA

1 yemek kaşığı instant maya = 12 gram
2+1/2 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 10 gram
2 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 8 gram
1+3/4 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 7 gram
1+1/2 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 6 gram
1+1/4 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 5 gram
1 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 4 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 3 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 2 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı instant maya = 1 gram

YOĞURT

1 su bardağı yoğurt = 240 gram
3/4 su bardağı yoğurt = 180 gram
2/3 su bardağı yoğurt = 160 gram
1/2 su bardağı yoğurt = 120 gram
1/3 su bardağı yoğurt = 80 gram
1/4 su bardağı yoğurt = 60 gram
1 yemek kaşığı yoğurt = 15 gram

TEREYAĞI

1 yemek kaşığı tereyağı 14,125 grama denk gelir. Aşağıdaki miktarlar, en yakın 5 grama yuvarlanmış şekilde belirtilmiştir.

1 yemek kaşığı tereyağı = 15 gram
2 yemek kaşığı tereyağı = 30 gram
3 yemek kaşığı tereyağı = 40 gram
4 yemek kaşığı tereyağı = 55 gram
5 yemek kaşığı tereyağı = 70 gram
6 yemek kaşığı tereyağı = 85 gram

1/4 su bardağı tereyağı = 57 gram
1/3 su bardağı tereyağı = 76 gram
1/2 su bardağı tereyağı = 113 gram
2/3 su bardağı tereyağı = 151 gram
3/4 su bardağı tereyağı = 170 gram
1 su bardağı tereyağı = 227 gram

1 stick tereyağı = 1/2 su bardağı = 113 gram

Bizdeki standart tereyağı gramajlarını yemek kaşığına veya su bardağına çevirmek isterseniz, yaklaşık olarak şu şekilde olacaktır:

50 gram tereyağı = 3,5 yemek kaşığı
100 gram tereyağı = 7 yemek kaşığı
125 gram tereyağı = 9 yemek kaşığı
150 gram tereyağı = 2/3 su bardağı
200 gram tereyağı = 3/4 su bardağı + 2 yemek kaşığı
250 gram tereyağı = 1 su bardağı + 2 yemek kaşığı

1 su bardağı su = 240 gram
3/4 su bardağı su = 180 gram
2/3 su bardağı su = 160 gram
1/2 su bardağı su = 120 gram
1/3 su bardağı su = 80 gram
1/4 su bardağı su = 60 gram
1 yemek kaşığı su = 15 gram

BAL ve PEKMEZ

1 su bardağı bal (veya pekmez) = 320 gram
3/4 su bardağı bal (veya pekmez) = 240 gram
2/3 su bardağı bal (veya pekmez) = 213 gram
1/2 su bardağı bal (veya pekmez) = 160 gram
1/3 su bardağı bal (veya pekmez) = 107 gram
1/4 su bardağı bal (veya pekmez) = 80 gram
1 yemek kaşığı bal (veya pekmez) = 20 gram

REÇEL

1 su bardağı reçel = 330 gram
3/4 su bardağı reçel = 248 gram
2/3 su bardağı reçel = 220 gram
1/2 su bardağı reçel = 165 gram
1/3 su bardağı reçel = 110 gram
1/4 su bardağı reçel = 83 gram
1 yemek kaşığı reçel = 21 gram

SÜT

1 su bardağı süt = 240 gram
3/4 su bardağı süt = 180 gram
2/3 su bardağı süt = 160 gram
1/2 su bardağı süt = 120 gram
1/3 su bardağı süt = 80 gram
1/4 su bardağı süt = 60 gram
1 yemek kaşığı süt = 15 gram

ZEYTİNYAĞI

1 su bardağı zeytinyağı = 216 gram
3/4 su bardağı zeytinyağı = 162 gram
2/3 su bardağı zeytinyağı = 144 gram
1/2 su bardağı zeytinyağı = 108 gram
1/3 su bardağı zeytinyağı = 72 gram
1/4 su bardağı zeytinyağı = 54 gram
1 yemek kaşığı zeytinyağı = 14 gram

KREMA

1 su bardağı krema = 240 gram
3/4 su bardağı krema = 180 gram
2/3 su bardağı krema = 160 gram
1/2 su bardağı krema = 120 gram
1/3 su bardağı krema = 80 gram
1/4 su bardağı krema = 60 gram
1 yemek kaşığı krema = 15 gram

BADEM/FINDIK/ANTEP FISTIĞI – FİLE (TRAŞLANMIŞ)

1 su bardağı file badem (veya fındık veya Antep fıstığı) = 100 gram
3/4 su bardağı file badem = 75 gram
2/3 su bardağı file badem = 67 gram
1/2 su bardağı file badem = 50 gram
1/3 su bardağı file badem = 33 gram
1/4 su bardağı file badem = 25 gram
1 yemek kaşığı file badem = 6 gram

CEVİZ İÇİ

1 su bardağı ceviz içi = 90 gram
3/4 su bardağı ceviz içi = 68 gram
2/3 su bardağı ceviz içi = 60 gram
1/2 su bardağı ceviz içi = 45 gram
1/3 su bardağı ceviz içi = 30 gram
1/4 su bardağı ceviz içi = 23 gram

BADEM/FINDIK – TOZ

1 su bardağı toz badem (veya fındık) = 100 gram
3/4 su bardağı toz badem = 75 gram
2/3 su bardağı toz badem = 65 gram
1/2 su bardağı toz badem = 50 gram
1/3 su bardağı toz badem = 35 gram
1/4 su bardağı toz badem = 25 gram
1 yemek kaşığı toz badem = 6 gram

ANTEP FISTIĞI – TOZ

1 su bardağı toz Antep fıstığı = 90 gram
3/4 su bardağı toz Antep fıstığı = 68 gram
2/3 su bardağı toz Antep fıstığı = 60 gram
1/2 su bardağı toz Antep fıstığı = 45 gram
1/3 su bardağı toz Antep fıstığı = 30 gram
1/4 su bardağı toz Antep fıstığı = 23 gram
1 yemek kaşığı toz Antep fıstığı = 6 gram

HİNDİSTAN CEVİZİ (RENDELENMİŞ)

1 su bardağı Hindistan Cevizi (rendelenmiş) = 80 gram
3/4 su bardağı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 60 gram
2/3 su bardağı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 53 gram
1/2 su bardağı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 40 gram
1/3 su bardağı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 27 gram
1/4 su bardağı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 20 gram
1 yemek kaşığı Hindistan cevizi (rendelenmiş) = 5 gram

SUSAM/KETEN TOHUMU/HAŞHAŞ TOHUMU

1 su bardağı susam (veya keten tohumu veya haşhaş tohumu) = 160 gram
3/4 su bardağı susam = 120 gram
2/3 su bardağı susam = 107 gram
1/2 su bardağı susam = 80 gram
1/3 su bardağı susam = 53 gram
1/4 su bardağı susam = 40 gram
1 yemek kaşığı susam = 10 gram

ÇAM FISTIĞI/AYÇEKİRDEK İÇİ

1 su bardağı çam fıstığı (veya ayçekirdek içi) = 140 gram
3/4 su bardağı çam fıstığı = 105 gram
2/3 su bardağı çam fıstığı = 93 gram
1/2 su bardağı çam fıstığı = 70 gram
1/3 su bardağı çam fıstığı = 47 gram
1/4 su bardağı çam fıstığı = 35 gram
1 yemek kaşığı çam fıstığı = 9 gram

YULAF EZMESİ

1 su bardağı yulaf ezmesi = 80 gram
3/4 su bardağı yulaf ezmesi = 60 gram
2/3 su bardağı yulaf ezmesi = 53 gram
1/2 su bardağı yulaf ezmesi = 40 gram
1/3 su bardağı yulaf ezmesi = 27 gram
1/4 su bardağı yulaf ezmesi = 20 gram

TARÇIN/ZENCEFİL/YENİBAHAR – TOZ

1 yemek kaşığı toz tarçın (veya zencefil veya yenibahar) = 9 gram
1 tatlı (çay) kaşığı toz tarçın = 3 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı toz tarçın = 2 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı toz tarçın = 2 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı toz tarçın = 1 gram

MATCHA – TOZ

1 yemek kaşığı matcha = 6 gram
1 tatlı (çay) kaşığı matcha = 2 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı matcha = 2 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı matcha = 1 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı matcha = 1 gram

JELATİN – TOZ

1 yemek kaşığı toz jelatin = 12 gram
1 tatlı (çay) kaşığı toz jelatin = 4 gram
3/4 tatlı (çay) kaşığı toz jelatin = 3 gram
1/2 tatlı (çay) kaşığı toz jelatin = 2 gram
1/4 tatlı (çay) kaşığı toz jelatin = 1 gram

YUMURTA

1 adet büyük boy yumurta (kabuksuz) = 55 gram
1 adet büyük boy yumurtanın sarısı = 20 gram
1 adet büyük boy yumurtanın beyazı = 35 gram

MAYA

100 gram yaş maya = 41,25 gram aktif kuru maya = 33 gram instant kuru maya

FIRIN ISISI (Fahrenheit – Celcius)

Aşağıdaki dereceler, en yakın 5 dereceye yuvarlanmış şekilde belirtilmiştir.

500 F = 260 C
475 F = 245 C
450 F = 235 C
425 F = 220 C
400 F = 205 C
375 F = 190 C
350 F = 180 C
325 F = 160 C
300 F = 150 C
275 F = 135 C
250 F = 120 C
225 F = 107 C

Yararlanılan Kaynaklar:

*Sönmezsoy, Cenk. Cafe Fernando – Bir pasta yaptım, yanağını dayar uyursun. İstanbul: Okuyan Us Yayınları, 2014.

8 Mart 202124 Mart 2021

Mart

Mart, üçüncü ve son cemrenin de toprağa düşmesiyle müjdelenen ilkbaharın ilk ayıdır.

‘Mensis Martius’ (lat.) yani ‘Mars’ın Ayı’, Rumi (Jülyen) takvimin birinci ayıdır. Roma mitolojisinde savaş tanrısının ismi olan Mars’ın, Arkaik Latince’deki ‘maurs’, ‘mavors’, ‘marmar’ sözcüklerinden türediği düşünülür ve bu sözcükler ‘öldürgen’ anlamına gelir. Farklı kaynaklarda ise Mars’ın adının Etrüsk mitolojisindeki tarım ve bereket tanrısı ‘Maris’ten geldiği söylenir. Romalıların, tarlaların tekrar yeşerdiği ve doğanın canlanmaya başladığı ilkbaharı, takvim döngülerinin başlangıcı olarak kabul edip takvimin ilk ayına Mars’ın adını verdikleri düşünüldüğünde, ikinci söylence akla daha yatkın geliyor.

Mars’ın doğum efsanesi bahar ile ilintilidir. Juno (Hera, yun.), Jupiter’in (Zeus, yun.) kendisine muhtaç olmadan zeka tanrıçası Minerva’yı (Athena, yun.) kafasından doğurmasını kıskanıp, onun yardımı olmadan bir çocuk doğurmak istemiş. Tanrıça Flora da bir çiçek aracılığı ile Juno’nun gebe kalmasına yardım etmiştir. Böylece Mars, babasız olarak dünyaya gelmiştir.

Roma Mitolojisine göre Mars, Roma şehrinin kurucuları Romulus ve Remus’un babalarıydı. Dolayısıyla Romalılar atalarının Mars olduğuna inanırlardı. Mars, savaş tanrısı olarak anılmadan evvel bereket ve ziraat tanrısı, çiftlik hayvanlarının, ekin alanlarının ve Roma’nın koruyucusu olarak kabul ediliyordu. Mars’ın ataları olduğu söylencesi, hem çiftçi hem de asker olan Romalılar için çok uygundu. Söylenceye göre Mars sonradan zirai görevlerini Ceres ve Liber’e devrederek savaşlarda Roma’yı ve halkını koruma görevine devam etti. Bundan sonra ise savaş tanrısı olarak anılmaya başlandı.

Mars sık sık Yunan savaş tanrısı Ares ile özdeşleştirilir. Fakat aslında Roma ve Yunan halkları için savaş tanrısı kavramı birbirinden çok farklıdır. Yunan halkı için Ares, hiddetli, sürekli savaşlar çıkaran, korkunç hasarlar yaratan ve felaketler getiren ‘kanlı savaş tanrısı’ gibi kötü bir üne sahipti. Yunan halkı, diğer tanrı ve tanrıçalar gibi, Ares’ten hoşlanmaz ve ona pek ibadet etmezlerdi. Mars ise tam tersine savaş ve kıtlık zamanlarında Roma halkını koruyan, koruyucu bir tanrıydı. Dolayısıyla sevilir ve önem verilirdi.

Geçmişten bu yana, zamanı ölçmek için kullanılan takvimlerde, başlangıç tarihi olarak önemli bir gün kullanılmıştır. Bu gün, ya bir sosyal olayla ya da mevsimlerin devriyle ilgili olarak tabiatta gözlenen durumlarla ilişkilendirilmiştir. Gün tün eşitliği (ekinoks) ve gün dönümü tarihleri ise çok eski zamanlardan beri çeşitli kutlamalara, dini bayramlara ve törenlere vesile olmuştur. Baharın başlangıcı olarak kabul edilen ve 21 Mart tarihinde kutlanan ‘Nevruz Bayramı’ da bunlara bir örnektir. Günümüzde kullanılan miladi (Gregoryen) takvimde yeni yılın başlangıcı her ne kadar ocak ayı olarak kabul edilse de, dünya çapında çeşitli halklar, doğanın uyanışını simgeleyen ilkbaharın ilk ayı olan mart ayında hala geleneksel yeni yılı ‘Bahar Bayramı’ olarak kutluyorlar.

Nevruz, Farsça ‘navrōz’ kelimesinden gelir. Bu kelime, ‘yeni’ anlamında ‘nav’ ile ‘gün’ anlamındaki ‘rōz’ kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur ve ‘yeni gün’ veya ‘yeni gün ışığı’ anlamına gelir. ‘Bayram’ ise ‘bayrım’ sözcüğü ile kökteştir ve kutluluk anlamı içerir.

Mart ayı, Türklerin kullandığı pek çok takvimin de başlangıcı kabul edilmiştir. On iki hayvanlı Türk takvimi, Celâli ve İlhanlı takvimlerinde yılbaşı 21 Mart olarak, Rumi takvimde ise 1 Mart olarak kabul ediliyordu.

Prof. Dr. Fuzuli Bayat’ın bir makalesine göre, “Eski Türklerin atalar kültüyle bağlantılı olan Yeni Gün Bayramı, Çin kaynaklarına göre M.Ö. ‘Yengi Kün’ adıyla bayram olarak kabul edilmiştir. Bahara giriş adlı bu tören, 21 Mart’a denk gelen tarihlerde, Hunlar ve Göktürkler zamanında da yapılıyordu. Zamanla ilkbahar takvim mitleri Orta ve Ön Asya Türk halklarında ‘Nevruz’ adı altında toplanmış ve yeni yıl kutlamaları Nevruz çerçevesinde düşünülmüştür. Ancak bir çok Türk topluluğu Nevruz kelimesini kullanmıyor. Mesela, Gagauzlar Baba Marta veya İlkyaz Yortusu, Kazaklar Ulıstın Ulı Künü, Çuvaşlar Nartukan veya Nurıs, Altaylılar Cılgayak, Hakaslar Çılpazı, Yakutlar Isıah derler. Oysa bazı Türk halkları Nevruz kelimesini Türkçe terimle paralel kullanıyorlar. Mesela, Özbekler Yeni Kün ve Nevruzu Sultan, Başkurtlar İrte Yaz ve Navruz, Uygurlar Yeni Gün ve Noruz, Kırım Tatarları Gündönümü ve Navrez, Nogaylar Sabantoy ve Navruz, Karaçay-Malkarlar Gollu, Saban Toy ve Navruz. Azerbaycan, Türkiye Türkleri ve Tatarlar yalnız Nevruz kelimesini kullanıyorlar.”

Dr. Bayram Durbilmez’in makalesine göre, Türklerin Ergenekon’dan çıkışlarını kutladıkları ‘Kurtuluş Bayramı’ 21 Mart’a denk geliyordu. Ayrıca havaların ısınmasıyla birlikte kışlaklardan yaylaklara göçmeye başladıkları bu günü ‘Bahar Bayramı’ olarak kutluyorlardı. İslamiyetten sonra ise eski kültür unsurları yeni dine göre uyarlanırken bu bayram da İslam kaynaklı çeşitli inanışlar ile ilişkilendirildi. Durbilmez’e göre bunlar şöyle sıralanabilir: “Tanrı, yeryüzünü 21 Mart’ta yaratmış olup yıldızları burçlarına o gün dağıtmıştır. İnsanlığın atası kabul edilen Hz. Adem’in çamuru 21 Mart’ta karılmıştır. Şeytana uyarak yasak meyve yedikleri için Serendip Adası’na sürülen Hz. Adem ile Cidde’ye sürülen Hz. Havva pişman olunca Tanrı onları affetmiş ve ikisi 21 Mart tarihinde Arafat’ta bulunmuşlardır. Tufandan sonra gönderilen güvercin ağzında bir define dalı ile gemiye dönünce; baharın geldiğini, toprağın kuruduğunu anlayan Hz. Nuh karaya bu gün ayak basmıştır. Hz. Yunus’un balık tarafından korunduktan sonra karaya çıktığı gündür. Kardeşleri tarafından kuyuya atılan Hz. Yusuf’u, bir bezirgan, kuyudan bu gün kurtarmıştır. Hz. Musa, asasıyla KızıIdeniz’i yararak karşıya bu günde geçmiştir. Hz. Muhammed’e peygamberlik hil’atının giydirildiği gündür. Hz. Ali’nin doğduğu; Hz. Fatma ile evlendiği, halife olduğu gündür.”

Eski Türkler’de ‘Yılgayak’ (cılgayak), yılın ilk günüdür. Gece ve gündüzün eşitlendiği tarihte, 21 Mart’ı 22 Mart’a bağlayan gece, gün dönümü vaktinde bahar bayramı olarak kutlanır. Deniz Karakurt Türk Söylence Sözlüğü’nde bu günü, “Yılgayak, dünyanın yeniden doğumu olarak algılanabilir. O gece tam o anda bütün doğa ve tüm kainat bir anlık bir uykuya dalar. Irmaklar bir an için durur sonra yeniden akmaya başlar. ‘Evrenin Uyuduğu Bille’ (Alemin Yattığı Zaman) adı verilen bu anda canlı cansız tüm varlıklar bir anlık bir uykuya dalarlar. Başka bir deyişle bir an için ölüp geri dirilirler. O bir anlık vakit aslında yaradılıştan bu yana o anda geçen tüm zamanları içinde barındıran bir andır. Dünya sanki yeni baştan yaratılır. Yaratılıştaki kaosun bitip düzenin başladığı için bir anlamda mutluluk duyulur. Dünyanın soluğu ısınır, yeryüzüne yemyeşil ipek bir halı serilir.” şeklinde anlatır.

İlkbahar ekinoksuna denk gelen Nevruz Bayramı’nın Kürt mitolojisinde de yeri vardır ve ‘Demirci Kawa Efsanesi’ne dayandığı söylenir. Efsanenin birkaç farklı uyarlamasına buradan ulaşabilirsiniz.

Doğanın uyanışını temsil eden mart ayı, tarım için de çok önemlidir. Yaz hasadı için genellikle bu ayda ekim yapılır. İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün hazırlamış olduğu, Mart ayında yapılacak zirai işlerin listelendiği ‘Mart Ayı Tarım Takvimi’ne buradan ulaşabilirsiniz.

MART AYINDA YETİŞEN SEBZELER

Bakla, Bezelye, Brokoli, Brüksel Lahanası, Enginar, Havuç, Ispanak, Karnabahar, Kereviz, Kuşkonmaz, Lahana, Pancar, Pazı, Pırasa, Şalgam, Turp (beyaz, kırmızı, siyah)

MART AYINDA YETİŞEN MEYVELER

Çağla, Elma, Greyfurt, Kumkuat, Limon, Malta Eriği (Yeni Dünya), Muz, Portakal

MART AYINDA AVLANAN BALIKLAR

Barbun, Çipura, Dil Balığı, Gümüş, Hamsi, İstavrit, İzmarit, Kalkan, Kaya Balığı, Kefal, Levrek, Mezgit, Tekir

Bİ’ NOT

Mart ayında kış sebzelerinin ve meyvelerinin bir kısmı devam ederken baharın gelmesiyle birlikte yeşillikler ve otlar da tezgahlarda yerlerini almaya başlar.

Yararlanılan Kaynaklar:

*Bayat, Fuzuli. (2008). Sosyo-Kültürel ve Sosyo-Ekonomik Bağlamda Yengi Kün (Nevruz): Mitolojik Olgudan Mitolojik Kurguya. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 139-148.

*Can, Şefik. Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1994.

*Durbilmez, Bayram. (2003). Türk Kültüründe Yenigün/Nevruz Bayramı. TÜRKSOY/Türk Dünyası, Kültür, Sanat, Bilim, Haber ve Araştırma Dergisi, 2(9), 29-34.

*Etimoloji Türkçe. Mart. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/mart (Erişim tarihi: 28 Şubat 2021).

*Etimoloji Türkçe. Nevruz. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/nevruz (Erişim tarihi: 28 Şubat 2021).

*Günay, Ünver. Türk Dünyasında Kronolojik Sistemler. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/219324 (Erişim tarihi: 28 Şubat 2021).

*Karakurt, Deniz. Türk Söylence Sözlüğü. Türkiye: e-kitap, 2011.

*Pasiner, Ali. Balık ve Olta. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2019.